Van 2% naar 3%: is dat 1% of 50% meer?

Procentpunt is het verschil tussen twee percentages

Bij procentpunten trek je het oude percentage van het nieuwe af. Van 2% naar 3% is 3 − 2 = 1 procentpunt. Je hoeft daarvoor niets te delen. Het CBS gebruikt procentpunt om het verschil tussen percentages aan te duiden; zie de CBS-uitleg van procentpunt.

Het woord voorkomt een dubbelzinnige zin. ‘Het aandeel is 1% hoger’ kan betekenen dat je er één procentpunt bij optelt, maar ook dat je het bestaande percentage met 1% verhoogt. Schrijf liever precies welke verandering je bedoelt: ‘van 2% naar 3%’ of ‘1 procentpunt hoger’.

Een procentuele stijging vergelijkt met de oude waarde

Wil je weten hoeveel groter het nieuwe percentage is ten opzichte van het oude? Deel het verschil dan door de oude waarde. In het voorbeeld is het verschil 1, de oude waarde 2. Je berekent 1 ÷ 2 × 100 = 50%.

In de calculator voor procentuele verandering gebruik je 2 als oude waarde en 3 als nieuwe waarde. De getallen hebben hier zelf de eenheid procent, maar de verhouding wordt op dezelfde manier berekend als bij prijzen of aantallen.

Maak het tastbaar met 1.000 gevallen

Stel: van 1.000 aanvragen werden er eerst 20 goedgekeurd en later 30. De aandelen zijn 2% en 3%. Er zijn 10 goedkeuringen bij gekomen. Vergeleken met de oorspronkelijke 20 is dat de helft erbij: 50% meer. Voor deze vergelijking houden we het totaal bewust gelijk op 1.000.

Verandert ook het totaal, dan vertelt het aandeel niet automatisch hoe het aantal verandert. 2% van 1.000 is 20, maar 3% van 500 is 15. Het percentage stijgt terwijl het aantal daalt. Vermeld bij een rapportage daarom ook de aantallen en de periode.

Vier veranderingen naast elkaar

De laatste rij laat zien waarom een stijging en de omgekeerde daling geen gelijk percentage hebben. Bij de stijging deel je door 2. Op de terugweg deel je door 3. Het verschil in procentpunten is even groot, maar de basis voor de relatieve verandering niet.

Wat betekent ‘de rente stijgt met 1%’?

Zonder context is die zin niet precies genoeg. Een fictief tarief van 2% dat met één procentpunt stijgt, wordt 3%. Een tarief van 2% dat relatief met 1% stijgt, wordt 2,02%: 2 × 1,01.

Bij € 10.000 en één jaar eenvoudige rente zou 2% € 200 opleveren en 3% € 300. Dat is € 100 extra. Bij 2,02% is de rente € 202, dus slechts € 2 extra. Dit is alleen een rekenvoorbeeld met een constant bedrag, zonder kosten, belasting, inleg, opname of tussentijdse rentebijschrijving. Het is geen actuele productvergelijking.

Voor rente is daarom de vermelding van het oude én het nieuwe tarief vaak het duidelijkst. Lees daarnaast welke periode en voorwaarden bij het tarief horen.

Wanneer kun je geen procentuele verandering berekenen?

Als de oude waarde nul is, kun je niet door die oude waarde delen. Van 0% naar 3% is wel een stijging van 3 procentpunt. Een gewone relatieve procentuele stijging is dan niet gedefinieerd. Noem het dus niet automatisch een stijging van 300% of 100%.

Ook bij negatieve beginwaarden kan een relatieve verandering verwarrend uitpakken. Gaat een resultaat bijvoorbeeld van verlies naar winst, beschrijf dan de bedragen en de verandering in euro’s. De standaardformule alleen kan daar een verkeerd beeld oproepen.

Zo schrijf je het zonder misverstand op

Gebruik ‘procentpunt’ als je twee percentages van elkaar aftrekt. Gebruik ‘procent’ voor de relatieve verandering ten opzichte van een beginwaarde. Noem de begin- en eindwaarde wanneer de lezer die nodig heeft om de grootte te begrijpen.

Een bruikbare formulering voor het eerste voorbeeld is: ‘Het aandeel steeg van 2% naar 3%. Dat is 1 procentpunt hoger, of een relatieve stijging van 50%.’ Je vertelt dan beide dingen zonder dat de lezer hoeft te raden welke basis je gebruikt.